Hoe belangrijk ben ik?

Op deze blog omschrijf ik de visie van enkele filosofen en filosofische stromingen. Als eerste beschrijf ik de universele hermeneutiek waar onder andere Gadamer ons iets over kan vertellen. In dit gedachtengoed is het centrale idee dat de lezer niet enkel de context begrijpt van de tekst die hij leest maar tevens ook zijn eigen context en de verhouding daarvan tegenover de tekst die hij leest. Een moreel oordeel kan dus niet geveld worden zonder je eigen context, je eigen persoon en alles wat dat omvat mee af te toetsen aan dat oordeel. Wie je bent en je eigen zijn moet toegelegd worden op deze beslissing. Deze filosofie kan betrokken worden op de ethiek van het geweten of kan hier op zijn minst een toevoeging voor zijn. De vraag die zo oprijst is hoe de mens een gewetensvolle beslissing maakt, belangrijk hierbij blijkt je eigen rol in de verhouding en in hoeverre je die moet, kan of wil laten meespelen. Op deze manier ontstaan er vijf elementaire functies.  

Als eerste kunnen we de doelloze redelijkheid bekijken; een wetmatigheid die ontstaat dankzij zijn context. Sommige zaken krijgen pas een doel wanneer er een context is waar dat doel in vormgegeven kan worden. Een kunstwerk dat ik hierop kan toepassen is een werk van Piet Mondriaan. Eén van Mondriaans drijfveren voor het maken van deze kunst was dat elke persoon een andere boodschap zal geven aan dit kunstwerk en dat iedereen er iets anders in ziet. Naargelang de context van de toeschouwer, wie hij of zij is en op welke manier hij op dat moment naar het kunstwerk kijkt zal hij er een andere betekenis aangeven. Die betekenis ontstaat door de context. Waar gekleurde vakken dus op het eerste zicht niets hoeven voor te stellen kan een doel gecreëerd worden aan de hand van de context. Dat ervaart eenieder ook in het leven en het is een belangrijk aspect om dat eigen leven ook een boodschap te geven. Het is van veel waarde als je je eigen leven een bepaald doel kan toeschrijven.  

Een tweede element is de beweging omwille van de beweging zelf, namelijk dat een beweging van jezelf in je eigen leven kan leiden tot een groter zelfbewustzijn. In de context van het spel kunnen we bepalen dat tevens de speelruimte een grote rol kan en zal spelen. Het is een poging tot het bereiken van het zelfbewustzijn. 

Een derde element is het voorkomen van een voortdurende herhaling en tevens een oneindige variatie. Heel dankbaar om toe te passen op het werk van Mondriaan. In zijn werken zien we een voortdurende herhaling van éénzelfde patroon, het creëren van lijnen, vakken en blokken. Desondanks zijn al zijn kunstwerken anders en is er dankzij deze voortdurende herhaling een oneindige variatie mogelijk. Intuïtief zijn deze twee altijd in strijd met elkaar maar de kunst leert ons dat zelfs het ondenkbare te versmelten is. We zien hier een overduidelijke wetmatigheid die toch varieert.  Als vierde en vijfde element zijn ook de verandering van deelnemers en de verandering in gestalte belangrijk. Hierdoor ontstaat een betrokkenheid bijvoorbeeld in het spel. Deze betrokkenheid is moeilijker toe te passen op Mondriaan hoewel we kunnen stellen dat Mondriaan hierdoor een nieuwe kennis.   Als conclusie kunnen we zeggen dat jouw eigen ervaring van het werk afhangt en vooral bepalend is voor de ervaring in het algemeen. Een objectieve ervaring bestaat dus niet.  

Schipperen tussen hoop en wanhoop

Woensdag zes maart ontmoetten we elkaar in CC Berchem om onze aandacht voor twee uur lang te leggen op een tekst van Anton Tsjechov. Vier acteurs, twee vrouwen en twee mannen geven vanaf de eerste minuut een bizarre sfeer mee. Als snel wordt het duidelijk dat het thema van de avond niet prettig is. Miserie en wanhoop zijn prominent aanwezig. Desondanks zitten er daartussen ook kleine stukjes die hoopvol zijn, in het begin althans. Want een huwelijk loopt uiteindelijk toch ook op de klippen. Het spel is een knappe combinatie van licht, geluid, decor en emotie. Ik geloof dat de bedoeling of de boodschap van de regisseur onder andere geweest is om de toeschouwer te laten proeven van het harde en soms rauwe leven. Daardoor kwamen sommige delen te theatraal over. Een belangrijk onderwerp is dus de zoektocht naar je eigen persoon en de problemen die je daarbij ervaart. En niet alleen de problemen die jij daarbij ervaart maar ook degene in je omgeving die daar problemen van ervaren. Een alcoholverslaafde zal niet enkel zichzelf toetakelen maar ook zijn omgeving, misschien die nog wel meer. Wat moet je dan doen, als je meegetrokken wordt in een val van een ander. Waar laat je de liefde stoppen, laat je de liefde überhaupt wel stoppen? In Platonov zien we een constante strijd tussen liefde en onvermogen. Een veelvoorkomend probleem in de samenleving geloof ik. Houellebecq zou deze visie realistisch vinden, eentje waarin het leven gewoon miserie is en dat het ons niet moet verwonderen dat andermans miserie ook de jouwe is. Zelf hou ik niet van deze blik op de wereld. Al kan de liefde, alcohol en desillusie zorgen voor het diepste ongeluk, er is ook een ander oppervlak. Eentje waar iedereen kan geraken, met de goede wil. Platonov is aandoenlijk en absoluut een aangename kijkervaring. Maar het leven is genuanceerder dat het gecreëerde beeld op dat podium.   

Terugkijk op 20 februari

Op een warme winterdag settelden leerlingen van het Xaveriuscollege zich mee in de tuin van de!Kunsthumaniora met de hoop een nieuw, bijzonder project te laten ontschieten. Dat het een leerrijke namiddag was staat als een paal boven water. Kort som ik even op wat wij die dag deden.

Ikzelf werd in een groepje geplaatst samen met Lore en Luna. Na een kort gesprek over de precieze motivatie en bedoeling van de opdracht bedachten we wat allemaal mogelijk was. Zo stootten we op het gedacht dat er in onze maatschappij steeds de drang heerst om iets van jezelf achter te laten, als een soort van stil protest tegen vergankelijkheid. Mensen willen niet dat hun leven gewoon stopt na de dood, ze willen niet verdwijnen en niets achterlaten. Ze willen niet gewist worden en zich realiseren dat hun leven weinig meerwaarde had. Daarom staat het leven van de mens vaak in functie van het bereiken van roem, bekendheid, zelfappreciatie, voldoening en carrière.

Een mogelijk levensdoel om niet simpelweg te verdwijnen is iets achterlaten in de kunst. Niet per se in een materiële vorm, zoals de meesten snel zullen denken. Het is niet de materiële vorm van een werk dat je wilt maken maar de invloed op een ander, op je medemens. Je wilt iemand raken, in iemand anders zijn hoofd kruipen en deel zijn van iets meer dan enkel jezelf.

Iemand raken kan op veel verschillende manieren, door materiaal, een geur, een textuur, kleuren, een geluid,...Men moet op zoek naar een manier om de toeschouwer te prikkelen, op welke manier dan ook.

Op dit idee willen we ons verder toespitsen, kijken wat we daarvan kunnen maken. Aan creativiteit alleszins geen gebrek. Ik ben benieuwd wat het uiteindelijke resultaat zal zijn van deze overpeinzingen.

Reflectie Le Chicon

Een zoektocht naar jezelf. Dat is wel het centrale thema van vanavond. Een thema waar Maxime Waladi veel over te zeggen heeft. En een mooi voorbeeld in Kants filosofie, niet enkel in Kants filosofie natuurlijk, maar daar kan ik wel mee beginnen. Kant beweert namelijk dat de werkelijkheid steeds wordt teruggeplooid op het subject dat ernaar kijkt. Zo bestaat één werkelijkheid niet. Waladi vertelt zijn werkelijkheid, hij vertelt zijn verhalen en perspectief op die werkelijkheid. Het is duidelijk dat hij hierbij op zoek is naar een ware zelf, misschien heeft hij die ondertussen wel gevonden, maar dan is het althans niet gemakkelijk geweest. Hoewel ik niet geloof dat je je ware zelf ooit kan vinden.  Die waarheid waarin Waladi op zoek gaat naar een ware zelf is tevens volgens Houellebecq aanstootgevend maar eveneens onmisbaar. Want net door je eigen subjectieve kijk op de realiteit kan die net zo pijnlijk worden, dat is duidelijk merkbaar in deze voorstelling. Waladi, en niet enkel hij maar elke mens heeft een realiteit die onaangenaam kan zijn, maar zonder dewelke hij nooit zou geweest zijn wie hij nu was. Zo denk ik ook dat je je eigen waarheid bent, zo ook zeer zichtbaar in Le Chicon. Waladi is wie hij is, hij staat witloofsoep te maken op een podium terwijl hij het publiek, misschien soms ongemakkelijk, laat lachen. Dat kan hij verwezenlijken juist door zijn eigen waarheid. Daarbij geloof ik ook dat die zoektocht nooit stopt, die zoektocht naar individualiteit. Anders zou het leven zinloos worden.  Ook op Hegels filosofie van de zelfbewustwording van de Geest is dit toepasbaar; door Waladi zijn waarheid en de drang om deze te delen, probeert hij tevens die zelfbewustwording te bereiken. Misschien heeft de kunst van het theater, op vrijdag 22 februari, hem daar wel in verder gebracht. Althans, dat zou toch moeten om ook dit stuk tot kunst te kunnen benoemen.